İlk Türk Dizisinin Yurt Dışına Satılmasından Beri Kaç Gün Geçti?

İlk Türk Dizisi İhracatı (Aşk-ı Memnu) Hakkında

Türk televizyonculuk tarihi, sayısız başarı ve rekorla dolu olsa da, bu yolculuğun en kritik dönüm noktalarından biri şüphesiz ki ilk ihracatın gerçekleştiği andır. Halid Ziya Uşaklıgil'in ölümsüz eserinden uyarlanan ve yönetmenliğini Halit Refiğ'in üstlendiği 1975 yapımı "Aşk-ı Memnu", sadece Türkiye'de sokakları boşaltmakla kalmamış, aynı zamanda sınırlarımızı aşan ilk yapım olma özelliğini kazanmıştır. İlk Türk Dizisi İhracatı (Aşk-ı Memnu) nedir sorusunun cevabı, günümüzde milyar dolarlık bir sektöre dönüşen Türk dizi endüstrisinin temelinin atıldığı o tarihi anlaşmadır. Fransa'ya yapılan bu satış, Türk kültürünün ve hikaye anlatıcılığının evrensel bir karşılığı olduğunun ilk kanıtıdır.

Olayın gerçekleştiği tarih: 01.01.1981

Bu tarihi milat, Türk yapımlarının dünyaya açılma serüveninin başlangıcıdır. Sitemizdeki sayaç üzerinden, Türk televizyon tarihini değiştiren bu vizyoner adımın atıldığı, yani İlk Türk Dizisinin Yurt Dışına Satılmasından Beri Kaç Gün Geçti sorusunun cevabını anlık olarak takip edebilirsiniz.

Olayın Detayları

1981 yılında gerçekleşen bu ihracat, günümüzdeki devasa satışların aksine çok daha mütevazı ama bir o kadar da anlamlı bir adımdı. TRT yapımı olan ve 1975 yılında Türkiye'de yayınlandığında büyük ses getiren siyah-beyaz (kısmen renkli denemeleri olan) Aşk-ı Memnu dizisi, yayınlanmasından yaklaşık 6 yıl sonra Fransa'ya satıldı. Bu satış, o dönemde henüz emekleme aşamasında olan Türk televizyonculuğu için büyük bir prestij kaynağıydı. Olayın detaylarına bakıldığında, dizinin sinematografik kalitesi ve Halit Refiğ'in usta yönetmenliğinin, eserin uluslararası standartlarda algılanmasını sağladığı görülmektedir. İlk Türk Dizisi İhracatı (Aşk-ı Memnu) tarihi, sadece ticari bir başarı değil, aynı zamanda kültürel bir diplomasi hamlesiydi.

• Yönetmen: Türk sinemasının usta ismi Halit Refiğ.
• Eser Sahibi: Halid Ziya Uşaklıgil (Roman).
• Başrol Oyuncuları: Müjde Ar (Bihter), Salih Güney (Behlül), Şükran Güngör (Adnan Bey), Neriman Köksal (Firdevs Hanım).
• Alıcı Ülke: Fransa (Dizi, Fransız televizyonlarında yayınlanmak üzere satın alınmıştır).
• Yapımcı Kurum: TRT (Türkiye Radyo Televizyon Kurumu).

Tarihsel Önemi ve Etkileri

İlk Türk Dizisi İhracatı (Aşk-ı Memnu) önemi, sadece tek bir dizinin başarısı ile sınırlı değildir. Bu olay, Türk yapımlarının "ithal eden" konumundan "ihraç eden" konumuna geçebileceğinin ilk sinyalini vermiştir. 1981 yılında atılan bu tohum, yıllar içinde yeşererek Türkiye'yi Amerika Birleşik Devletleri'nden sonra dünyaya en çok dizi ihraç eden ikinci ülke konumuna getirmiştir. O dönemde Fransa'ya yapılan bu satış, Türk oyuncuların, senaristlerin ve yönetmenlerin yeteneklerinin Avrupa pazarında da takdir görebileceğini kanıtlamıştır. İlk Türk Dizisi İhracatı (Aşk-ı Memnu) etkileri, günümüzde Latin Amerika'dan Orta Doğu'ya, Balkanlar'dan Asya'ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada Türk dizilerinin izlenmesinin yolunu açmıştır.

Bu ihracat, aynı zamanda Türk edebiyatı klasiklerinin ekran uyarlamalarının ne kadar güçlü bir potansiyele sahip olduğunu da göstermiştir. Yerli hikayelerin evrensel duygulara hitap edebilmesi, bu ilk satışın en büyük mirasıdır. 1981 yılından bu yana geçen sürede, sektörün teknik ve içerik kalitesi artmış olsa da, ilk adımın cesareti her zaman hatırlanmaktadır.

Bu Tarihin Diğer Önemli Olayları

• Yunanistan'ın AET Üyeliği: 1 Ocak 1981 tarihinde Yunanistan, Avrupa Ekonomik Topluluğu'na (bugünkü Avrupa Birliği) resmen üye olmuştur.
• İran-Irak Savaşı: 1981 yılının başlarında, Orta Doğu'yu derinden etkileyen İran-Irak savaşı tüm şiddetiyle devam etmekteydi.
• Türkiye'de 1980 Sonrası Dönem: Türkiye, 12 Eylül 1980 darbesinin hemen ertesinde, 1981 yılına askeri yönetim altında ve yeni anayasa hazırlıkları sürecinde girmiştir.

İlginç Bilgiler

• Yanlış Bilinen Gerçek: Genellikle Aşk-ı Memnu denilince akla 2008 yapımı Beren Saat ve Kıvanç Tatlıtuğ'lu versiyon gelse de, ilk ihraç edilen ve televizyon tarihine geçen yapım 1975 yapımı Müjde Ar'lı versiyondur.
• Bölüm Sayısı: İlk Aşk-ı Memnu dizisi, günümüzdeki gibi yüzlerce bölüm sürmemiş, sadece 6 bölümlük bir mini dizi olarak tasarlanmış ve yayınlanmıştır.
• Sansür Tartışmaları: 1975'te yayınlandığında ve sonrasında yurt dışına satıldığında, dizi içerdiği "yasak aşk" teması nedeniyle dönemine göre oldukça cesur bulunmuş ve çeşitli tartışmalara konu olmuştur.
• Rekor Kıran İzlenme: Dizi Türkiye'de yayınlandığı saatlerde sokakların boşaldığı, hatta meclis oturumlarının dizi saatine göre ayarlandığı rivayet edilir.

Bu olaydan sonra neler değişti?

İlk Türk Dizisi İhracatı (Aşk-ı Memnu) sonrasında Türkiye'de televizyonculuk anlayışı kökten bir değişime uğramıştır. Başlangıçta yavaş ilerleyen ihracat süreci, özellikle 2000'li yılların başı ve "Deli Yürek", "Gümüş" gibi dizilerin Orta Doğu satışlarıyla ivme kazanmıştır. Ancak 1981'deki bu ilk kıvılcım olmasaydı, belki de Türk yapımcılar dış pazara açılma cesaretini bu kadar erken gösteremeyecekti. Günümüzde "Turkish Drama" veya "Dizi" kelimesi dünya literatürüne girmişse, bunun arkasında 1981 yılında atılan o ilk imza ve İlk Türk Dizisi İhracatı (Aşk-ı Memnu) kaç gün geçti sorusuna konu olan o tarihi süreç yatmaktadır. Sektör, sadece içerik satmakla kalmamış, Türkiye'nin turizmine, Türkçe öğrenimine ve genel ülke imajına (Soft Power) milyarlarca dolarlık katkı sağlayan devasa bir mekanizmaya dönüşmüştür.