2008 Küresel Finans Krizinden Beri Kaç Gün Geçti?

Lehman Brothers'ın İflası Hakkında

Modern finans tarihinin en sarsıcı olaylarından biri olarak kabul edilen Lehman Brothers'ın İflası, sadece bir bankanın çöküşü değil, küresel ekonomik sistemin temellerinin sarsıldığı bir dönüm noktasıdır. 158 yıllık köklü bir geçmişe sahip olan ve Amerika Birleşik Devletleri'nin en büyük dördüncü yatırım bankası konumunda bulunan Lehman Brothers, riskli konut kredileri (subprime mortgage) piyasasındaki aşırı pozisyonlanması sonucunda likidite krizi yaşamış ve kurtarılamamıştır. Bu olay, "batmak için çok büyük" (too big to fail) algısının yıkıldığı ve domino etkisiyle tüm dünya piyasalarının sarsıldığı 2008 Küresel Finans Krizi'nin fitilini ateşleyen en somut gelişmedir.

Olayın gerçekleştiği tarih: 15.09.2008

Finans dünyasını derinden etkileyen ve etkileri yıllarca silinmeyen Lehman Brothers'ın İflası üzerinden tam olarak kaç gün geçtiğini, sayfamızda yer alan sayaç aracılığıyla anlık olarak hesaplayabilir ve bu tarihi sürecin zaman çizelgesini takip edebilirsiniz. Bu tarih, ekonomik paradigmaların değiştiği gün olarak hafızalara kazınmıştır.

Olayın Detayları

Lehman Brothers'ın iflas süreci, aslında 2007 yılında başlayan konut piyasasındaki daralmanın bir sonucuydu. Banka, geri ödenmesi riskli olan konut kredilerine dayalı menkul kıymetlere (CDO) milyarlarca dolar yatırım yapmıştı. Konut fiyatları düşmeye ve kredi geri ödemeleri aksamaya başladığında, bankanın elindeki bu varlıklar hızla değersizleşti. "Zehirli varlıklar" olarak adlandırılan bu enstrümanlar, bankanın bilançosunu eritti. 2008 yılının Eylül ayının o kritik hafta sonunda, Amerikan Hazinesi ve Wall Street'in diğer devleri, Lehman'ı kurtarmak veya satmak için New York Fed binasında acil toplantılar düzenledi. Ancak Barclays ve Bank of America ile yapılan görüşmeler sonuçsuz kaldı ve Amerikan hükümeti, ahlaki tehlike (moral hazard) yaratmamak adına bankayı vergilerle kurtarmayı reddetti.

• Ana Aktörler: Dönemin Lehman Brothers CEO'su Richard (Dick) Fuld, ABD Hazine Bakanı Henry Paulson, New York Fed Başkanı Timothy Geithner ve Fed Başkanı Ben Bernanke sürecin en kilit isimleriydi.
• Kritik Hafta Sonu: 13-14 Eylül 2008 hafta sonu boyunca süren pazarlıklar başarısız olunca, 15 Eylül Pazartesi sabahı erken saatlerde iflas başvurusu (Chapter 11) yapıldı.
• İflasın Büyüklüğü: Lehman Brothers, iflas başvurusunda bulunduğunda 600 milyar doların üzerinde borcu ve 639 milyar dolarlık varlığı olduğunu beyan etti. Bu rakam, ABD tarihindeki en büyük iflas dosyası olarak kayıtlara geçti.
• Çalışanların Durumu: İflasın duyulmasının ardından bankanın New York ve Londra ofislerinden ellerinde karton kutularla çıkan binlerce çalışanın görüntüleri, krizin sembolü haline geldi.

Tarihsel Önemi ve Etkileri

Lehman Brothers'ın İflası tarihi, küresel ekonomide güven unsurunun tamamen kaybolduğu bir milat olarak kabul edilir. İflasın hemen ardından bankalar arası borç verme piyasası dondu, kredi muslukları kesildi ve dünya ticareti durma noktasına geldi. Bu olay, sadece finansal piyasalarla sınırlı kalmayıp reel sektöre de sıçrayarak "Büyük Durgunluk" (Great Recession) dönemini başlattı. Lehman Brothers'ın İflası önemi, sistemik riskin ne kadar büyük olabileceğini ve denetimsiz türev piyasalarının tehlikesini tüm çıplaklığıyla göstermesinde yatar.

Türkiye açısından bakıldığında ise, krizin ilk etkileri "teğet geçecek" söylemleriyle karşılansa da, küresel daralma Türkiye'nin ihracat pazarlarını ve dış finansman imkanlarını olumsuz etkiledi. 2009 yılında Türkiye ekonomisi küçülme yaşadı ve işsizlik oranlarında artış görüldü. Ancak Türk bankacılık sisteminin 2001 krizinden sonra geçirdiği yapısal reformlar ve güçlü sermaye yapısı, Türk bankalarının bu süreçten Batılı emsallerine göre daha az hasarla çıkmasını sağladı. Lehman Brothers'ın İflası etkileri, düzenleyici kurumların önemini ve bankacılık sektöründeki kaldıraç oranlarının kontrol altında tutulması gerekliliğini acı bir tecrübeyle öğretti.

Bu Tarihin Diğer Önemli Olayları

15 Eylül tarihi, sadece Lehman Brothers'ın iflası ile değil, tarihteki diğer önemli gelişmelerle de anılmaktadır. Bu tarihte gerçekleşen bazı önemli olaylar şunlardır:

• 15 Eylül 1916: I. Dünya Savaşı sırasında Somme Muharebesi'nde İngiliz ordusu tarafından ilk kez tanklar savaş alanında kullanıldı.
• 15 Eylül 1928: İskoç bakteriyolog Alexander Fleming, penisilini keşfederek tıp tarihinde devrim yarattı ve antibiyotik çağını başlattı.
• 15 Eylül 1975: Efsanevi rock grubu Pink Floyd, "Wish You Were Here" albümünü piyasaya sürdü.

İlginç Bilgiler

Lehman Brothers olayıyla ilgili, finans kitaplarında sıkça rastlanmayan ancak oldukça dikkat çekici detaylar bulunmaktadır. Lehman Brothers'ın İflası nedir sorusunun ötesinde, bu detaylar olayın insani ve teknik boyutunu gözler önüne serer:

• Repo 105 Skandalı: İflas sonrasında yapılan incelemelerde, bankanın "Repo 105" adı verilen bir muhasebe hilesiyle, raporlama dönemlerinde bilançosundaki borçları geçici olarak düşük gösterdiği ve yatırımcıları yanılttığı ortaya çıktı.
• Sanat Koleksiyonu Satışı: Banka iflas ettikten sonra, borçların bir kısmını ödeyebilmek için bankanın sahip olduğu milyonlarca dolar değerindeki çağdaş sanat koleksiyonu açık artırmayla satıldı.
• 158 Yıllık Miras: Lehman Brothers, Amerikan İç Savaşı'ndan, Büyük Buhran'dan ve iki dünya savaşından sağ çıkmayı başarmış köklü bir kurumdu; ancak karmaşık finansal türev ürünleri sonunu getirdi.
• Bitcoin'in Doğuşu: Kripto para birimi Bitcoin'in yaratıcısı Satoshi Nakamoto'nun, Bitcoin teknik dökümanını (whitepaper) yayınlaması (31 Ekim 2008), Lehman'ın iflasından sadece haftalar sonradır. Bitcoin'in ilk bloğunda (Genesis Block) yer alan mesaj, banka kurtarmalarına bir tepki niteliğindedir.

Bu olaydan sonra neler değişti?

Lehman Brothers'ın İflası kaç gün geçti sorusunun cevabı binlerce günü bulsa da, olayın yarattığı değişim rüzgarı hala devam etmektedir. Bu iflasın ardından ABD'de Dodd-Frank Yasası gibi kapsamlı finansal düzenlemeler hayata geçirildi. Bankaların sermaye yeterlilik oranları artırıldı ve "Volcker Kuralı" ile bankaların kendi hesaplarına spekülatif işlemler yapması sınırlandırıldı. Dünyada merkez bankaları, piyasaları fonlamak için daha önce hiç görülmemiş büyüklükte parasal genişleme (QE) politikaları uyguladı. Yatırımcı psikolojisi kalıcı olarak değişti; risk algısı ve güven kavramı yeniden tanımlandı. Bugün bile finansal piyasalarda yaşanan her sarsıntıda "Yeni bir Lehman anı mı?" sorusunun sorulması, bu olayın travmatik etkisinin ne denli derin olduğunu kanıtlamaktadır.