Cumhuriyetin İlanından Beri Kaç Gün Geçti?

Türkiye Cumhuriyeti'nin İlanı Hakkında

Türkiye Cumhuriyeti'nin İlanı, Türk milletinin tarih sahnesindeki en büyük dönüşümlerinden birini simgeleyen, egemenliğin kayıtsız şartsız millete verildiği yönetim şeklinin resmen kabul edildiği tarihi bir dönüm noktasıdır. 600 yıllık Osmanlı İmparatorluğu'nun ardından, Kurtuluş Savaşı ile kazanılan bağımsızlığın taçlandırıldığı bu olay, modern Türkiye'nin doğuş belgesidir. Cumhuriyetin İlanı nedir sorusuna verilecek en net cevap; bir ulusun tebaa olmaktan çıkıp vatandaşlık bilincine erişmesi ve kendi kaderini tayin etme hakkını hukuki bir zemine oturtmasıdır.

Bu büyük devrimin gerçekleştiği olay tarihi: 29.10.1923'tür.

Aradan geçen uzun yıllara rağmen, o günkü heyecan ve gurur hala tazedir. Sayfamızın üst kısmındaki sayaç aracılığıyla, bu büyük devrimin, yani Cumhuriyetin İlanı üzerinden tam olarak kaç gün geçtiğini, kaç yıl, ay ve gün olduğunu anlık olarak hesaplayabilirsiniz. Bu süre, sadece geçen zamanı değil, aynı zamanda bir ulusun modernleşme yolculuğunda katettiği mesafeyi de temsil etmektedir.

Olayın Detayları

Cumhuriyetin ilanı, bir gecede alınmış ani bir karar değil, Milli Mücadele'nin başından beri Mustafa Kemal Atatürk'ün zihninde olgunlaşan bir fikrin hayata geçirilmesidir. 23 Nisan 1920'de TBMM'nin açılmasıyla fiilen başlayan halk egemenliği süreci, saltanatın kaldırılmasıyla hız kazanmıştı. Ancak devletin adı ve rejimin tam tanımı henüz konmamıştı. 1923 yılının Ekim ayında yaşanan hükümet bunalımı, bu sürecin hızlanmasına vesile oldu. İcra Vekilleri Heyeti'nin istifası ve yeni hükümetin kurulamaması üzerine Mustafa Kemal Paşa, bu krizin ancak rejim değişikliği ile çözülebileceğini öngördü.

28 Ekim 1923 gecesi, Çankaya Köşkü'nde gerçekleşen o meşhur akşam yemeğinde Mustafa Kemal Paşa, yanındaki arkadaşlarına dönerek tarihe geçen şu sözü söyledi: "Efendiler, yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz." Bu karar, ertesi gün Meclis'te büyük bir heyecanla karşılandı. Anayasa değişikliği teklifi hazırlandı ve 29 Ekim akşamı TBMM'de yapılan oylama ile "Türkiye Devletinin şekl-i hükümeti Cumhuriyettir" maddesi kabul edildi. Oylamanın ardından meclis salonu "Yaşasın Cumhuriyet!" sesleriyle inledi.

• Mustafa Kemal Atatürk: Cumhuriyetin kurucusu ve Türkiye'nin ilk Cumhurbaşkanı olarak seçilen lider.
• İsmet İnönü: Cumhuriyetin ilanından sonra kurulan ilk hükümetin Başbakanı.
• TBMM Üyeleri: Oylamaya katılan ve oy birliği ile Cumhuriyeti kabul eden milletvekilleri.
• Fethi Okyar: Hükümet bunalımı sırasında istifa ederek sürecin önünü açan ve Cumhuriyetin ilanına zemin hazırlayan önemli devlet adamı.

Tarihsel Önemi ve Etkileri

Cumhuriyetin İlanı tarihi, sadece bir yönetim biçimi değişikliği değil, topyekûn bir zihniyet devrimidir. Bu olay, Türk toplumunun yüzünü Batı'ya ve çağdaş medeniyetler seviyesine çevirmesini sağlamıştır. Cumhuriyetin İlanı önemi, bireyin devlet karşısındaki konumunun değişmesinde yatar; kul anlayışından vatandaşlık kavramına geçiş sağlanmıştır. Hukuk, eğitim, sosyal yaşam ve ekonomi alanlarında yapılacak olan devrimlerin (İnkılaplar) hukuki ve siyasi temeli bu olayla atılmıştır.

Dünya tarihi açısından bakıldığında, 20. yüzyılın başında imparatorlukların yıkılıp ulus devletlerin kurulduğu bir dönemde, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilanı, sömürge altındaki veya bağımsızlık mücadelesi veren diğer doğu toplumlarına da ilham kaynağı olmuştur. Laik, demokratik ve sosyal bir hukuk devleti olma yolunda atılan bu ilk adım, Türkiye'nin bölgedeki istikrar unsuru olmasının da temelidir. Cumhuriyetin İlanı etkileri günümüzde hala devam etmekte, kadın haklarından eğitim eşitliğine kadar pek çok kazanımın garantörü olmaktadır.

Bu Tarihin Diğer Önemli Olayları

• 29 Ekim 1929: Dünya ekonomisini derinden sarsan "Büyük Buhran"ın başlangıcı sayılan "Kara Salı", tam olarak Cumhuriyetin ilanından 6 yıl sonra aynı güne denk gelmiştir.
• 29 Ekim 2013: Asya ve Avrupa kıtalarını denizin altından birleştiren "Marmaray" projesi, Cumhuriyetin 90. yılında hizmete açılmıştır.
• 29 Ekim 2018: Dünyanın en büyük havalimanlarından biri olan İstanbul Havalimanı'nın ilk fazı, Cumhuriyet Bayramı'nda törenle açılmıştır.

İlginç Bilgiler

• Cumhuriyetin ilanı, 101 pare top atışı ile tüm yurda duyurulmuştur. Bu sayı, olayın büyüklüğünü ve coşkusunu simgelemektedir.
• Oylamaya katılan 158 milletvekilinin tamamı "kabul" oyu vermiştir. Ancak meclis mevcudunun bir kısmı o sırada Ankara dışında veya izinli olduğu için oylamada bulunamamıştır, buna rağmen ret oyu çıkmamıştır.
• Cumhuriyet ilan edilmeden önce devletin adı tam olarak netleşmemişti. Bu ilanla birlikte devletin adı resmen "Türkiye Cumhuriyeti" olmuştur.
• İlk Cumhurbaşkanlığı seçimi, Cumhuriyetin ilan edildiği aynı gece yapılmış ve Mustafa Kemal Paşa oy birliği ile seçilmiştir.

Bu olaydan sonra neler değişti?

Cumhuriyetin İlanı kaç gün geçti diye hesapladığımızda, geçen her günün Türkiye'ye yeni değerler kattığını görürüz. Olayın hemen ardından devlet başkanlığı sorunu çözülmüş, meclis hükümeti sisteminden kabine sistemine geçilerek yürütme organının daha hızlı çalışması sağlanmıştır. Bu siyasi istikrar, kısa süre içinde Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat Kanunu (Eğitim Birliği), Şapka Kanunu ve Medeni Kanun gibi köklü reformların yapılmasına olanak tanımıştır. Türkiye, teokratik bir yapıdan laik bir hukuk devletine evrilmiş, kadınlara seçme ve seçilme hakkı pek çok Avrupa ülkesinden önce verilmiştir. Bugün sahip olduğumuz modern hak ve özgürlüklerin tamamı, 29 Ekim 1923'te atılan o cesur adımın birer meyvesidir.