Sovyetler Birliği Dağılalı Kaç Gün Geçti?

Sovyetler Birliği'nin Resmen Dağılması Hakkında

20. yüzyılın en büyük jeopolitik kırılmalarından biri olarak kabul edilen Sovyetler Birliği'nin Resmen Dağılması, sadece bir devletin sonu değil, aynı zamanda Soğuk Savaş döneminin de kesin olarak bitişini simgeleyen tarihi bir dönüm noktasıdır. Demir Perde'nin inmesi ve iki kutuplu dünya düzeninin sona ermesiyle sonuçlanan bu olay, dünya haritasını yeniden şekillendirmiş ve küresel güç dengelerini kökten değiştirmiştir. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB), 1922 yılında kurulmuş ve yaklaşık 70 yıl boyunca dünya siyasetine yön veren iki süper güçten biri olmuştur. Ancak ekonomik durgunluk, siyasi çalkantılar ve özgürlük talepleri, bu devasa yapının sonunu getirmiştir.

Olayın gerçekleştiği tarih: 26.12.1991

Tarih sayfalarında "Sovyetler Birliği'nin Resmen Dağılması tarihi" olarak geçen 26 Aralık 1991 günü, SSCB'nin en yüksek yasama organı olan Yüksek Sovyet'in, birliğin varlığına resmen son veren bildiriyi kabul ettiği gündür. Bu karar, Mihail Gorbaçov'un istifasının hemen ardından gelmiş ve Kremlin'deki Sovyet bayrağının indirilip yerine Rusya Federasyonu bayrağının çekilmesiyle görselleşmiştir. Sitemizdeki sayaç aracılığıyla, dünya tarihini değiştiren Sovyetler Birliği'nin Resmen Dağılması kaç gün geçti sorusunun cevabını saniyesi saniyesine takip edebilir, bu büyük değişimin üzerinden geçen zamanı net bir şekilde görebilirsiniz.

Olayın Detayları

Sovyetler Birliği'nin dağılması bir gecede gerçekleşen bir olaydan ziyade, 1980'lerin ortalarından itibaren başlayan ve 1991 yılının sonunda nihayete eren karmaşık bir süreçtir. Sovyetler Birliği'nin Resmen Dağılması nedir sorusunu tam olarak anlayabilmek için, bu sürecin son günlerinde yaşanan dramatik olaylara bakmak gerekir. 1985 yılında iktidara gelen Mihail Gorbaçov, "Glasnost" (Açıklık) ve "Perestroika" (Yeniden Yapılanma) politikalarıyla sistemi kurtarmaya çalışmış, ancak bu reformlar bastırılmış milliyetçilik akımlarını ve bağımsızlık taleplerini tetiklemiştir.

1991 yılının Ağustos ayında komünist sertlik yanlılarının Gorbaçov'a karşı düzenlediği başarısız darbe girişimi, merkezi otoriteyi tamamen zayıflatmıştır. Bu girişimin ardından birlik cumhuriyetleri birer birer bağımsızlıklarını ilan etmeye başlamıştır. Aralık ayının başında Rusya, Ukrayna ve Belarus liderleri bir araya gelerek "Belavezha Anlaşması"nı imzalamış ve SSCB'nin fiilen sona erdiğini duyurarak Bağımsız Devletler Topluluğu'nu (BDT) kurmuşlardır. 25 Aralık 1991 akşamı Mihail Gorbaçov, televizyondan yayınlanan bir konuşma ile Sovyetler Birliği Devlet Başkanlığı görevinden istifa ettiğini açıklamıştır. Bu konuşmadan dakikalar sonra, Moskova saatiyle 19:32'de Kremlin Sarayı'nın gönderindeki orak-çekiçli kızıl bayrak indirilmiş ve yerine Rusya'nın üç renkli bayrağı çekilmiştir. Ertesi gün, 26 Aralık'ta Yüksek Sovyet'in aldığı kararla birlik resmen ve hukuken tarihe karışmıştır.

• Mihail Gorbaçov: SSCB'nin son lideri, reform çabaları birliğin dağılmasını hızlandırmıştır.
• Boris Yeltsin: Rusya Federasyonu'nun ilk devlet başkanı ve birliğin dağılmasında kilit rol oynayan isim.
• Belavezha Anlaşması: 8 Aralık 1991'de imzalanan ve birliğin dağılmasının hukuki zeminini oluşturan anlaşma.
• Alma-Ata Protokolü: Diğer cumhuriyetlerin de BDT'ye katılmasını sağlayan ve süreci genişleten belge.

Tarihsel Önemi ve Etkileri

Sovyetler Birliği'nin Resmen Dağılması önemi bakımından modern tarihin en belirleyici olaylarından biridir. Bu olay, 1945'ten beri devam eden Doğu-Batı çatışmasını ve nükleer savaş tehdidini barındıran Soğuk Savaş'ı sona erdirmiştir. Dünya, iki kutuplu bir sistemden ABD'nin tek süper güç olarak kaldığı, ancak zamanla çok kutuplu bir yapıya evrilecek olan yeni bir düzene geçmiştir. Komünizm ideolojisi küresel çapta büyük bir güç kaybetmiş, liberal demokrasi ve serbest piyasa ekonomisi modeli, eski Doğu Bloku ülkelerinde yaygınlaşmaya başlamıştır.

Bu dağılmanın Sovyetler Birliği'nin Resmen Dağılması etkileri özellikle Avrasya coğrafyasında derinden hissedilmiştir. 15 yeni bağımsız devletin tarih sahnesine çıkması, sınırların yeniden çizilmesine neden olmuştur. Türkiye açısından ise bu durum, Orta Asya ve Kafkasya'daki Türk Cumhuriyetleri (Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan) ile doğrudan ilişki kurma fırsatı doğurmuştur. "Adriyatik'ten Çin Seddi'ne Türk Dünyası" söylemi bu dönemde güç kazanmış, Türkiye'nin bölgesel rolü ve dış politika vizyonu genişlemiştir. Ayrıca, dağılmanın ardından yaşanan ekonomik krizler, etnik çatışmalar (örneğin Dağlık Karabağ, Abhazya, Çeçenistan) ve göç dalgaları, bölgenin istikrarını uzun yıllar etkilemiştir.

Bu Tarihin Diğer Önemli Olayları

• 26 Aralık 2004: Hint Okyanusu'nda meydana gelen 9.1 büyüklüğündeki deprem ve ardından oluşan tsunami, 230 binden fazla insanın hayatını kaybetmesine neden oldu.
• 26 Aralık 1898: Marie Curie ve Pierre Curie, radyoaktif bir element olan Radyum'u keşfettiklerini duyurdular.
• 26 Aralık 1925: Türkiye Büyük Millet Meclisi, uluslararası saat ve takvimin (Miladi Takvim) kullanılmasını kabul etti.
• 26 Aralık 1982: Time dergisi, yılın adamı olarak ilk kez bir insanı değil, "Bilgisayar"ı seçti.

İlginç Bilgiler

• Sovyet bayrağının indirilip Rus bayrağının çekilmesi işlemi sadece 10 dakika sürmüştür, ancak bu 10 dakika 70 yıllık bir devri kapatmıştır.
• Gorbaçov'un istifa konuşmasını imzaladığı kalemin, canlı yayın sırasında mürekkebinin bittiği ve yedek bir kalemle imzalamak zorunda kaldığı, o anın stresini yansıtan az bilinen bir detaydır.
• SSCB dağıldığında, nükleer silahların kontrolü büyük bir endişe kaynağı olmuştur. "Nükleer çanta" (Cheget), Gorbaçov'dan Yeltsin'e sessizce devredilmiştir.
• Sovyetler Birliği dağıldığında uzay istasyonu Mir'de bulunan kozmonot Sergei Krikalev, "son Sovyet vatandaşı" olarak anılır. Göreve Sovyet vatandaşı olarak gitmiş, dünyaya Rusya vatandaşı olarak dönmüştür.

Bu olaydan sonra neler değişti?

Sovyetler Birliği'nin Resmen Dağılması sonrasında dünya ekonomisi ve siyaseti geri dönülemez bir şekilde değişti. Eski Sovyet cumhuriyetleri "şok terapi" olarak adlandırılan yöntemlerle planlı ekonomiden pazar ekonomisine geçiş yapmaya çalıştı; bu süreçte hiperenflasyon ve yoksulluk yaşandı. Rusya'da "oligark" olarak bilinen zengin bir sınıf türedi. NATO ve Avrupa Birliği, eski Doğu Bloku ülkelerini bünyesine katarak doğuya doğru genişledi. Türkiye, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA) gibi kurumlarla ata topraklarıyla bağlarını güçlendirdi. Bugün bile Ukrayna-Rusya savaşı gibi güncel çatışmaların kökenleri, 1991'deki bu dağılma sürecinin çözülmemiş miraslarına dayanmaktadır. Sovyetler Birliği'nin Resmen Dağılması kaç gün geçti diye baktığımızda, geçen onca yıla rağmen etkilerinin hala taze olduğunu görmekteyiz.